Vùng Đất Thời Tiền Sử Cuộc Di Cư Vĩ Đại

LTS: Mười cố kỉnh kỷ đầu Công nguyên được đến là quy trình quan trọng- vốn không chỉ là có phần nhiều cuộc nội chiến giành độc lập mà còn tồn tại những bước trở nên tân tiến mới về kinh tế tài chính và văn hóa, giai đoạn chuẩn bị những điều kiện tiền đề cho bước cải tiến và phát triển huy hoàng của văn hóa, cao nhã Đại Việt. Nhưng đó cũng là tiến trình còn mờ tỏ của dân tộc, và các nhà lịch sử, khảo cổ học tập vẫn cần tiếp tục đi kiếm thêm bởi chứng cụ thể hơn về bức ảnh đời sinh sống và cư dân thời kỳ này. Bài viết dưới phía trên cho họ thấy một bức tranh khái lược nhất, với hầu hết phát hiện cách đây không lâu nhất của những sử gia nghiên cứu về giai đoạn này.

Bạn đang xem: Vùng đất thời tiền sử cuộc di cư vĩ đại


*
Vị trí Ngũ Lĩnh và khoanh vùng Lĩnh phái mạnh (Ảnh Internet)Những nghiên cứu về lịch sử thương mại thiết yếu trị với di dân đã chỉ ra rằng rằng, vào suốt ngàn năm Bắc thuộc, khu vực lãnh thổ Bắc Bộ ngày nay là điểm đến của những luồng di dân nằm ở vị trí giao điểm của không ít mạng lưới thương mại dịch vụ xuyên Á, kết nối vùng lục địa từ phía Nam trung quốc với các quanh vùng duyên hải Ấn Độ Dương với vẫn chưa tồn tại một xã hội dân cư đồng nhất, tất cả một bạn dạng sắc riêng biệt. Sau Bắc thuộc, vùng này là nơi quy tụ của tía nhóm cư dân chính: team người phiên bản địa - có thể coi là những người chủ của nền văn hóa Đông Sơn, nhóm di dân tự phương Bắc bao gồm nhiều tác động của văn hóa Hán, và nhóm di dân từ bỏ phương Nam bao gồm nhiều ảnh hưởng của văn hóa truyền thống Chămpa và Ấn Độ.

Trong mạng lưới thương mại dịch vụ xuyên Á thời đầu định kỳ sử

Chứng cứ khảo cổ học đã cho là nhóm dân cư bạn dạng địa thứ nhất sống bên trên nền cương vực Đại Việt chủ yếu triệu tập ở dải khu đất thuộc thượng lưu, trung lưu giữ của sông Hồng, sông Cả, sông Mã và những vùng phụ cận. Lân cận đó, vùng này còn có sự kết nối tự nhiên và thoải mái với khu vực vùng núi phía phái mạnh của Trung Quốc, và thường được gọi chung là Lĩnh Nam. Tuy thế nhờ có núi Ngũ Lĩnh tựa như các bức tường thành tự nhiên mà khu vực Lĩnh Nam bên cạnh đó ít tất cả sự tác động của văn hóa Trung Nguyên .

Văn hóa Hán ảnh hưởng tác động không bé dại đến phong tục phiên bản địa, ví dụ như trống đồng, một đặc thù của văn hóa Đông Sơn cùng là biểu tượng quyền lực của quý tộc địa phương, cũng dần biến mất. Một trong những học giả cho rằng chính vì những vị quan người Hán bước đầu quan niệm một số tập tục địa phương là “man di” do đó nhóm dân địa phương cũng dần dần biến đổi tập tục của mình.

Khu vực Lĩnh nam được mô tả là mảnh đất nền trù phú có tương đối nhiều sản phẩm thoải mái và tự nhiên của vùng nhiệt đới như ngà voi, ngọc trai, đồi mồi … Đặc biệt, chỗ đây cũng có rất nhiều mỏ kim loại (đồng, sắt, vàng) lộ thiên dễ khai thác, làm cho một nền văn hóa truyền thống kim khí tỏa nắng rực rỡ từ siêu sớm. Riêng biệt tại vịnh Bắc Bộ, theo biên chép của An nam giới chí nguyên vào thời điểm cuối thời Trần, thì ở lấp Thái Nguyên tất cả 17 mỏ vàng, phủ tp lạng sơn có 4 mỏ, châu Quảng oai nghiêm gồm 59 mỏ, châu Gia Hưng gồm 5 mỏ, châu Ninh Hóa tất cả 3 mỏ, Châu Quỳ có một mỏ, châu Ngọc Ma gồm 6 mỏ, châu Trà Long có 3 mỏ.1 Điều kiện tự nhiên đã ưu tiên cho quanh vùng này phần đa thương phẩm rất được quan tâm trong mạng lưới dịch vụ thương mại xuyên Á thời đầu định kỳ sử.2 Nguồn người dân đông đúc, tài nguyên trù phú, với thương mại sôi động là mối cung cấp lực quan trọng đặc biệt cho sự hình thành của các nhà nước bản địa trước tiên ở xã hội Bách Việt, như nước Đông Âu ngơi nghỉ tỉnh Triết Giang, Mân Việt ở vùng Phúc Kiến, Trung Quốc, và nước Văn Lang ở khu vực Phú lâu Việt Nam.

Những nguồn lợi kinh tế tài chính đã khiến cho vùng Lĩnh Nam nhanh chóng trở thành mục tiêu xâm lăng của đế quốc Trung Nguyên. Năm 221 TCN, Tần Thủy Hoàng xóm tính xong xuôi các nước chư hầu cũ ở trong phòng Chu, cấp tốc chóng xem xét vùng phương Nam. Để sẵn sàng cho việc tấn công các tộc Bách Việt, năm 214 TCN, nghỉ ngơi mạn Đông Nam, Tần Thủy Hoàng đã ra lệnh đào sông Linh Cừ灵渠ở thức giấc Quảng Tây, nối sông Tương với sông Ly, khai thông tuyến phố nối vùng Trung Nguyên với vùng biển khơi phía Đông Nam nghỉ ngơi Nam Hải, Quảng Châu. Trước đó, sinh sống mạn phía Tây Nam, đơn vị Tần cũng đã cho desgin đường Ngũ xích đạo 五尺道, liên kết kinh đô Hàm Dương với khoanh vùng nước cha Thục ngơi nghỉ vùng Tứ Xuyên, Vân Nam. Tuy nhiên chưa thành công xuất sắc trong bài toán thôn tính cục bộ vùng Lĩnh Nam, tuy thế Tần Thủy Hoàng vẫn xây dựng mọi tuyến giao thông quan trọng, chế tác tiền đề đến sự mở rộng lãnh thổ của fan phương Bắc.

Triệu Đà rất có thể coi là bạn được thừa kế thành quả trước tiên từ các dự án thiết yếu trị của Tần Thủy Hoàng. Ông fan gốc Chân Định làm việc tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc, vốn là 1 trong quận úy bên Tần. Trong buổi giao tranh Tần – Hán, ông đang tự xưng vương cùng lập ra nước nam Việt năm 204 TCN, bao gồm khu vực tía quận của phòng Tần là nam giới Hải (Quảng Đông), Quế Lâm (Quảng Tây) với Tượng (khu vực phía Bắc việt nam ngày nay). Triệu Đà đóng đô làm việc Phiên Ngung , là đầu mối của tuyến giao thương mua bán duyên hải vùng Hoa Nam. Trong tiến độ đầu, đơn vị Hán cũng tạm chấp nhận quan hệ chư hầu của Triệu Đà nhưng đến năm 185 TCN, khi tình hình Trung Nguyên sẽ ổn định, đơn vị Hán ban đầu kế hoạch xóm tính nước nam Việt và vùng Lĩnh Nam. Trong số những quyết sách ở trong phòng Hán bây giờ là cấm dân giao thương mua bán đồ fe của nam giới Việt. Triệu Đà không phục quyết định này, cho rằng “Khi Cao Đế lên ngôi, ta cùng thông sứ phổ biến đồ dùng. Nay Cao Hậu nghe lời sàm pha, phân biệt đồ dùng Hán, Việt” <ĐVSKTT> phải ông vẫn tự xưng làm cho Nam Việt Vũ Đế 南越武帝đồng thời kết minh với các nước Mân Việt, Tây Âu, Lạc… tuyên chiến đối đầu và cạnh tranh với công ty Hán.

*

Trong lúc đó, An Dương Vương, vốn là hậu duệ của nước bố Thục nghỉ ngơi vùng Tứ Xuyên Trung Quốc, để tránh sự tiến công của quân Tần, đã dịch rời xuống vùng đồng bằng sông Hồng. Ông khử nước Văn Lang, ra đời ra nước Âu Lạc. đế kinh của Âu Lạc được đặt tại Long Biên. Trên thực tế Long Biên dịp đó cũng là 1 điểm trung chuyển quan trọng đặc biệt trong mạng lưới thương mại dịch vụ đường biển cả giữa quảng châu và khu vực Bắc cỗ ngày nay.3 truyền thuyết thần thoại Mỵ Châu – Trọng Thủy về quan tiền hệ hôn nhân gia đình giữa con trai vua nước nam Việt ở quảng châu và con gái vua nước Âu Lạc làm việc Long Biên đó là những kí ức xã hội ghi nhớ về bắt đầu tiếp xúc mật thiết giữa các nhóm người vùng Vân phái mạnh – Lưỡng Quảng – Bắc Việt, trước khi khu vực này ở chung bên dưới sự cai trị của phòng Hán.

Mối quan hệ nam nữ với phương Bắc

Năm 111 TCN, bên Hán diệt nước nam Việt, tiếp nối quân Hán tiếp tục mở rộng lớn xuống khoanh vùng vịnh Bắc Bộ, gộp cả khoanh vùng Lĩnh nam vào lãnh thổ của phòng Hán. Năm 106 TCN, nhà Hán đặt ra Giao Châu, bao gồm 4 quận phía Nam trung quốc là phái nam Hải, Uất Lâm, thương Ngô, thích hợp Phố và bố quận phía Bắc vn là Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam. Giao chỉ cần nơi tập trung dân cư đông hơn hẳn so với những vùng khác. Đây cũng chính là trung tâm của những cuộc nổi lên chống fan Hán của dân phiên bản địa. Năm 38 TCN, Trưng Trắc, Trưng Nhị nổi lên ở Phong Châu (Phú Thọ). Hai bà có được sự cỗ vũ của toàn cõi Lĩnh Nam: “hô một tiếng mà lại 65 thành trực thuộc Cửu Chân, Nhật Nam, đúng theo Phố thuộc vùng Lĩnh nước ngoài (phía nam của Ngũ Lĩnh) đều hưởng ứng” <ĐVSKTT>. Đây rất có thể coi là vấn đề chốt sau cuối của nền văn hóa Lĩnh Nam phiên bản địa. Sau cuộc khởi nghĩa của nhị Bà Trưng, công ty Hán thắt chặt nền giai cấp và thực hiện cơ chế đồng hóa sinh sống Giao Châu. Khối xã hội Bách Việt vùng Lĩnh Nam dần phân tách, tùy thuộc vào mức độ đón nhận văn hóa Hán.

Tên quận

Số huyện

Số hộ

Số nhân khẩu

Nam Hải (Quảng Đông)

6

19613

94 253

Uất Lâm (Quảng Tây)

12

12 415

71 142

Thương Ngô (Quảng Tây)

10

24 379

146 160

Hợp Phố (Quảng Đông)

5

15 398

78 980

Giao Chỉ (Bắc Bộ)

10

92 440

756 237

Cửu Chân (Thanh – Nghệ - Tĩnh)

7

35 743

166 013

Nhật phái mạnh (từ Hoành Sơn mang lại Quảng Nam)

5

15 460

69 485

Sự thống trị của bạn Hán tạo ra một tuyến đường di cư của người phương Bắc xuống khu vực đồng bằng sông Hồng. Đặc biệt, trong quá trình triều Tân (9–23), vương Mãng có thể chấp nhận được các vị quan thú ách thống trị vùng biên được sinh hoạt chức lâu dài, thân phụ truyền nhỏ nối, chứ chưa hẳn theo nhiệm kỳ một đến tư năm như lúc trước kia. Phương diện khác, khi Vương Mãng tạo ra cuộc phiến loạn, cùng với sự quấy nhiễu hay xuyên của tập thể nhóm ngoại tộc ở biên thuỳ phía Bắc, dân Trung Nguyên tra cứu cách di chuyển xuống phía Nam, Giao Chỉ hiện lên như một vùng khu đất hứa vì vẫn còn đó “tương đối bình yên”.4 Khi tình trạng Trung Nguyên vẫn yên ả trở lại, bên Hán rước lại ngôi vị, một trong những lượng lớn các quan lại đã quay trở về phương Bắc, nhưng mà có tín đồ ở lại với định cư ngơi nghỉ vùng khu đất mới. Họ vươn lên là những thủ lĩnh của vùng khu đất phương phái mạnh vào các thế kỉ sau đó.5

Các bệnh cứ khảo cổ học cho thấy ảnh hưởng văn hóa fan Hán ở vịnh bắc bộ nở rộ từ sau cuộc binh phát của Mã Viện hạn chế lại khởi nghĩa hai Bà Trưng. Những khu mộ xây bằng gạch theo phong thái của bạn Hán được tìm kiếm thấy các ở các vùng Giao Chỉ, Cửu Chân, là điểm đặt trụ sở của fan Hán. Trong những lúc đó sống vùng Nhật Nam cho dù không thấy dấu tích của mộ gạch để minh chứng cho sự xuất hiện của tập thể nhóm quan lại nhà Hán, nhưng trong các mộ huyệt đất vẫn tìm kiếm thấy các đồ cội Hán, là minh chứng cho sự đón nhận văn hóa Hán của quan lại địa phương tương tự như thủ lĩnh hay fan giàu bạn dạng địa6. Văn hóa truyền thống Hán ảnh hưởng tác động không nhỏ đến phong tục bản địa, ví dụ như trống đồng, một đặc thù của văn hóa Đông Sơn cùng là biểu tượng quyền lực của quý tộc địa phương, cũng dần biến hóa mất. Một trong những học giả cho rằng cũng chính vì những vị quan fan Hán ban đầu quan niệm một vài tập tục địa phương là “man di” cho nên vì thế nhóm dân địa phương cũng dần dần dần chuyển đổi tập tục của mình.7

*
Vị trí sông máng Linh Cừ và mặt đường Ngũ Xích Đạo thời Tần (Nguồn ảnh: https://www.sohu.com/a/320197721_249325. Trằn Thị Xuân chú giải tiếng Việt)

Sau khi bên Hán sụp đổ, trung hoa trải qua thời kỳ phân liệt. Các bộ tộc phương Bắc ập vào Trung Nguyên, sử điện thoại tư vấn là “Ngũ hồ nước loạn Hoa”. Nhờ sự suy yếu của triều đình tw ở phương Bắc, những vùng khu đất phương Nam có được sự chủ quyền nhất định về thiết yếu trị. Ở mạn biên cương Việt – Trung, tự thời kỳ bên Tấn (280- 464), một tổ người Li – Liao trở nên tân tiến mạnh mẽ. đội này án ngữ tuyến phố bộ bình yên kết nối vùng vịnh bắc bộ với Trung Nguyên tín đồ Hán. Trong những khi đó, trước thời Đường, con phố biển nối phía Nam trung hoa đến những vùng phía Bắc vn vô cùng nguy hiểm, do dòng nước chảy bạo gan và một dải đá ngầm lớn. Việc vượt biển quy trình tiến độ này hầu hết giới hạn trong nhóm thương nhân ước ao tranh thủ mọi nguồn lợi từ mạng lưới buôn bán. đều trở xấu hổ về giao thông vận tải đã ngăn cản quá trình di cư của người Hán xuống vùng dưới Nam.8 cũng chính vì thế mang đến trước đời Tùy - Đường, vùng vịnh bắc bộ được thừa hưởng 1 giai đoạn kha khá độc lập, tạo đk cho sự cách tân và phát triển và bảo trì của phiên bản sắc địa phương, đôi khi “địa phương hóa” các văn hóa truyền thống Hán và văn hóa phiên bản địa. Đây cũng là quy trình ghi nhận sự béo mạnh của những thủ lĩnh địa phương, số đông người tiếp nối đã tích cực chống lại sự thống trị của bạn phương Bắc, thành công ra đời nhà nước Đại Việt chũm kỷ 10. 9

Nhưng tình hình chính trị biến hóa nhanh giường trong quy trình tiến độ Tùy Đường. Những đế quốc hùng mạnh bạo lại được dựng lên làm việc Trung Nguyên, không ngừng mở rộng xuống phía Nam, chinh phát nhóm fan Li - Liao, đặt nền cai trị đến tận khu vực vịnh Bắc Bộ.10 trong những khi đó, đường thủy nối Nam trung quốc với vịnh Bắc Bộ cũng rất được khai thông nhờ tất cả công của Cao Biền. Khi được bổ nhiệm làm Tĩnh hải quân Tiết độ sứ, ông vẫn đặt phá dải đá ngầm, tạo ra con con đường biển bình an kết nối vịnh bắc bộ và miền nam bộ Trung Quốc.11 ở kề bên đó, đơn vị Đường đặt An phái nam Đô hộ phủ, lập trường học dạy dỗ chữ Hán, phương ngữ ngôi trường An trở thành ngữ điệu chung (lingua franca) ở khu vực Lĩnh Nam. Chính điều này đã xúc tiến sự thảo luận giữa các cộng đồng dân cư trong khu vực. Trong rứa kỉ trang bị 8, dân số ở vùng đồng bởi sông Hồng (Giao Chỉ) tăng ba lần, một trong những phần lớn là do sự gia tăng của dân thiên cư từ phương Bắc. Theo biên chép của sách Lĩnh nước ngoài đại đáp, số lượng dân sinh vùng đồng bằng sông Hồng hết sức đông đúc với nửa trong số đó là từ bỏ Quảng Đông, Quảng Châu.12

*
Khu mộ Hán tại làng mạc Đông Yên, thị trấn Quốc Oai, Hà Nội, gồm niên đại vào thời gian thế kỉ I-III sau Công nguyên. Ảnh: bộ môn khảo cổ, trường ĐH KHXH&NV Hà Nội.Từ sau bao gồm biến An Lộc Sơn, bên Đường bắt đầu suy yếu, địa phương cat cứ, tạo ra cục diện “Ngũ đại thập quốc”. Dường như các bộ tộc phương Bắc thường xuyên xuyên tấn công Trung Nguyên, chiếm phần lĩnh một trong những phần đất đai rộng lớn ở phương Bắc, lập ra triều Liêu – Hạ, đẩy triều đình của người Trung Nguyên xuống phía nam giới (nhà phái nam Tống). Đến thay kỉ 13, quân team Mông Cổ thậm chí còn còn chiếm lĩnh toàn thể Trung Nguyên, tạo sự bùng nổ của bạn Hoan thiên di trong khắp khu vực duyên hải châu Á. Mặt khác, đối với vùng khu đất phía nam của Trung Quốc, đồng bởi sông Hồng gồm điều kiện tự nhiên và thoải mái vượt trội rộng hẳn, rất có thể phát triển một nền nông nghiệp trồng trọt đủ sức cung ứng cho dân sinh đông đúc. Trong lúc đó, những khu gần biên giới Việt Trung, đa số là đồi núi với hồ hết mảnh đồng bằng nhỏ tuổi hẹp, nền kinh tế tài chính chủ yếu phụ thuộc biển với các nghề như làm cho muối, đánh bắt cá, đóng góp tàu cùng thương mại. Ví như vùng Phúc kiến với 80% là núi, 10% sông hồ, chỉ 10% là đất trồng trọt, dân Phúc kiến ngay trường đoản cú sớm đã cách tân và phát triển nền kinh tế tài chính biển.13 Tận dụng ưu thế về đóng góp tàu cùng thương mại, khi thiết yếu trị bất ổn định hay nông nghiệp trồng trọt suy tàn, bọn họ tìm tìm những cơ hội mới ở vùng vịnh Bắc Bộ. Họ gấp rút hòa nhập với xã hội người chịu tác động của văn hóa truyền thống Hán chính giữa đồng bởi sông Hồng và đổi mới một lực lượng chính trị quan trọng của khu vực. Không thực sự khó gọi khi tổ tiên của phòng Lý và nhà trằn của Đại Việt đầy đủ có bắt đầu từ Phúc Kiến.

Những trở không tự tin về giao thông vận tải đã phòng cản quy trình di cư của người Hán xuống vùng dưới Nam. Chính vì thế mang lại trước đời Tùy- Đường, vùng vịnh phía bắc được thừa hưởng 1 giai đoạn tương đối độc lập, tạo đk cho sự cải tiến và phát triển và duy trì của phiên bản sắc địa phương, mặt khác “địa phương hóa” các văn hóa truyền thống Hán và văn hóa phiên bản địa.

Xem thêm: Trả Lời Câu Hỏi Cuộc Thi Em Yêu Lịch Sử Việt Nam 2015, Bài Dự Thi Em Yêu Lịch Sử Việt Nam

Các loại di dân phương Nam

Trong khi khu vực đồng bởi sông Hồng đón các dòng fan từ phương Bắc, thì khoanh vùng Thanh - Nghệ là điểm đến của các dòng di dân của các cư dân phương Nam. Vào thời Hán, đế quốc Kushana (30–375) của vùng biển cả Bắc Ấn Độ lành mạnh và tích cực mở rộng buôn bán và truyền bá gớm Phật đến những vùng của châu Á. Vùng Giao Châu ngay lập tức từ nhanh chóng đã bao gồm sự xúc tiếp với phần đa người đến từ “vùng biển lớn phía Tây”, trong những số ấy Luy lâu – bắc ninh là trung chổ chính giữa Phật giáo lớn nhất Lĩnh Nam dịp bấy giờ.14 Nhóm bạn Hồ - chỉ fan Nam Á, liên tục được mừng đón ở vùng Giao Châu do những ích lợi thương mại. Trong lá thư của Viên Huy bên Hán gửi đến Thượng thư lệnh là Tuấn Túc năm 207, khi miêu tả đoàn tùy tùng của Sĩ Nhiếp, đã nói tới “mười mấy người Hồ đi tiếp giáp bánh xe nhằm đốt hương” (ĐVSKTT). Những thương cảng quốc tế sớm được sinh ra tại khu vực Thanh - Nghệ. Nghiên cứu và phân tích khảo cổ học cho thấy thêm Cửa Sọt của Nghệ Tĩnh là 1 trong những thương cảng u ám và mờ mịt kết nối vùng Vân nam giới với Đông Á, Đông nam Á với Trung Á. Đây là địa điểm tụ tập của những thương gia Hán, chuyên và Khmer. Đặc biệt, một lượng lớn các mộ của người Hán được tra cứu thấy sống vùng này.15 Cũng cũng chính vì lợi ích thương mại dịch vụ mà các đoàn thủy quân của Chiêm Thành liên tiếp kéo lên vùng đại dương Thanh - Nghệ và thậm chí là Thăng Long để tiến công chiếm. Các thủ lĩnh địa phương vùng Thanh - Nghệ cũng liên kết với fan Chăm để giành quyền kiểm soát và điều hành mạng lưới yêu đương mại, như cuộc khởi nghĩa của Mai Hắc Đế ở vùng tỉnh nghệ an năm 713 bao gồm sự tận hưởng ứng rộng thoải mái của fan Lâm Ấp và Chân Lạp. Số liệu thời cuối Đường cho thấy có một sự chuyển đổi đáng kể về dân sinh vùng đồng bởi sông Cả, phía trên là công dụng của mẫu di dân vùng Đông phái nam Á, thường theo một nhóm gia đình lớn, cỗ tộc hay mẫu họ.16

Đề cập tới tính phong phú và đa dạng sắc tộc ở khu vực Bắc Bộ, không thể quanh đó mối liên hệ với những nhóm người sống ở các khu vực miền núi Tây Bắc, ven biên cương vùng Vân Nam cùng Lào. Theo ghi chép của chính sử Đại Việt, năm 550, em trai Lý nam Đế, là Lý Thiên Bảo, sau khoản thời gian thua làm việc đồng bằng sông Hồng, sẽ thu nhặt tàn quân khoảng chừng vạn fan chạy thanh lịch đất người Di Lạo sinh hoạt Ai Lao, lập nước Dã Năng, từ xưng là Đào Lang vương vãi <ĐVSKTT>. Đặc biệt là năm cuộc giao tranh giữa quân phái mạnh Chiếu (738–937) - một đế quốc sinh sống vùng Vân phái nam với công ty Đường làm việc Giao Châu trong tầm 846-866. Quân phái nam Chiếu gồm bốn lần xâm lăng Đại La (năm 846, 860, 862 và 863), đồng thời sở hữu vùng đồng bằng trung tâm trong tầm hai năm (863-865). Riêng năm 863, quân phái mạnh Chiếu nhị lần chiếm phần Giao Châu, vừa giết mổ vừa bắt sát 150 000 người, khi rút lui còn lưu giữ 20.000 quân. Năm 865, tướng nhà Đường là Cao Biền mang đến vùng phái nam Định, Phong Châu thấy rộng 50.000 quân Man sẽ gặt lúa. Khi Cao Biền dẹp lặng quân phái mạnh Chiếu thì có hơn 170.000 quân Man theo về <ĐVSKTT>. Đây đó là những minh chứng đặc biệt quan trọng cho sự tiếp xúc thân nhóm cư dân ở mạn núi phía tây bắc với vùng đồng bẳng duyên hải. Các nhóm này luôn luôn tồn trên với tính tự do tương đối, sự vững mạnh của họ nhiều lúc đủ sức đe dọa chính quyền ở Đại La và có thể di chuyển, định cư tại vùng đồng bằng.

Nhìn chung, cho đến cuối đời Đường, vùng vịnh bắc bộ có thể tạo thành bốn khu vực. Khu vực trung trọng tâm đồng bởi sông Hồng, vùng xung quanh Hà Nội, là trung tâm của chính quyền đô hộ phương Bắc. Đây là khu vực tập trung của nhóm chịu tác động nhiều của văn hóa truyền thống Hán và tương tự như người di cư từ phương Bắc. Khoanh vùng Tây Bắc của sông Hồng, xung quanh khoanh vùng Phú thọ vốn là trung chổ chính giữa của nền văn minh Đông Sơn. Tại đây duy trì cả văn hóa phiên bản địa và một trong những phần văn hóa Hán. Khu vực đồng bởi sông Cả sông Mã cùng dải đất tây nam của sông Hồng, với trung trung khu là Hoa Lư, là khu vực có ít ảnh hưởng văn hóa Hán hơn. Và cuối cùng là vùng Thanh - Nghệ khu vực giáp nhóc con với nước Chiêm Thành ở phía Nam, là nơi khoanh vùng pha trộn với đội người bản địa cùng di dân phương Nam, chịu ảnh hưởng trực tiếp từ văn hóa truyền thống Chăm pa với Ấn Độ, cũng là nơi gồm ít tác động văn hóa phương Bắc nhất.17

Kể từ sau vắt kỷ thiết bị 10, các nhóm này liên tiếp tương tác lẫn nhau, thuộc hòa quyện vào trong 1 nền văn hóa truyền thống chung, vừa với yếu tố Đông Á vừa với yếu tố Đông phái nam Á của cư dân Đại Việt. □

---

* người sáng tác Trần Thị Xuân là NCS ngành định kỳ sử, ĐH Hamburg.

(Kỳ tiếp: Những cư dân nước Đại Việt)

----

1 trần Quang Đức. “Ngàn năm áo mũ: Lich sử trang phục nước ta giai đoạn.” TP hồ nước Chí Minh: Nhã nam (2013).tr.51-2

3 Bellwood, Peter. Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago, 1985; Honolulu: University of Hawai’s Press, 1997. Trang 269; Higham, Charles. The Bronze Age of Southeast Asia. Cambridge:P Cambridge University Press, 1996, những trang 37-38, 90, 94, 96, 108-109, 324;

4 Taylor, Keith Weller. The birth of Vietnam. Univ of California Press, 1983. Tr. 81

5 Taylor, Keith Weller. A History of the Vietnamese. Cambridge University Press, 2013. Tr.19

6 Lâm Thị Mỹ Dung, giao thương thời tiền, sơ sở trên biển Đông qua tư liệu khảo cổ học, 25 việt nam học theo lý thuyết liên ngành, Hà Nội, NXB nạm giới, 2014, trang 47 – 68

7 Churchman, Catherine. The people between the rivers: the rise và fall of a bronze drum culture, 200–750 CE. Rowman và Littlefield, 2016; Cooke, Nola, Tana Li, và James A. Anderson, eds. The Tongking gulf through history. University of Pennsylvania Press, 2011.

8 Churchman, Michael. “ The People in Between”: The Li & Lao from the Han khổng lồ the Sui. University of Pennsylvania Press, 2011.

9 Cooke, Nola, Tana Li, and James A. Anderson, eds. The Tongking gulf through history. University of Pennsylvania Press, 2011. Tr.9 .

10 Holcombe, Charles W. “Southern Integration: The Sui Tang (581–907) Reach South.” Historian 66.4 (2004): 749-771.).

11 câu chuyện Cao Biền phía tảng đá ngầm được ghi chép vào Tân đường thư, tập 19, Cao Biền truyện cùng Đại Việt sử cam kết toàn thư, kỉ thuộc Tùy Đường, hoặc vào Tôn quang Hiến (Tống), Bắc Mộng tỏa ngôn, bao gồm viết:孫光憲 (宋). 北夢瑣言. 三秦出版社, 卷2,2003: 安南高骈奏开本州海路。初交趾以北距南海,有水路,多覆巨舟。骈往视之,乃有横石隐隐然在水中,因奏请开凿以通南海之利。)

12 Tana, Li. “A view from the sea: Perspectives on the northern và central Vietnamese coast.” Journal of Southeast Asian Studies 37, no. 1 (2006): 83-102.

13 Eduard B. Vermeer, Up the Mountains and Out lớn the Sea: The expansion of the Fukienese in the Late Ming Period; in Murray A. Rubinstein, Taiwan: new history, (New York: M.E. Sharpe Inc), 1998, pp.45 – 83.

14 Taylor, Keith Weller. The birth of Vietnam. Univ of California Press, 1983. Tr.80.

15 Li Tana, The rise và fall of Jiaozhi yang region, in Schottenhammer, Angela, và Roderich Ptak, eds. The Perception of Maritime Space in Traditional Chinese Sources. Vol. 2. Otto Harrassowitz Verlag, 2006, p. 123 – 140). (Momoki, Shiro. “Dai Viet & the South china Sea Trade: from the 10th lớn the 15th Century.” Crossroads 12.1 (1998).

16 Taylor, Keith W. “An evaluation of the Chinese period in Vietnamese history.” 嬴撮嬴翱掘 23, no. 1 (1980): 139-164.Sau này, khi đơn vị nước Đại Việt tìm biện pháp độc quyền Nghệ - Tĩnh, thì nơi đó cũng là nơi giao tranh của giữa Đại Việt – Chiêm Thành (983, 989, 1006, 1009, 1011, 1012, 1029, 1031 với 1043), bắt buộc đến năm 1044, nhà Lý khi trả toàn kiểm soát và điều hành vùng này, tình hình mới tạm bợ ổn định.

17 See more in Keith Taylor, A history of the Vietnamese, or John Whitmore, The rise of The coast.