Vị Chúa Nguyễn Nào Khởi Đầu Xây Dựng Chế Độ Phong Kiến Nam Triều

Chúa Nguyễn (chữ Nôm: 主阮; chữ Hán: 阮王 / Nguyễn vương) là tên gọi gọi dùng làm chỉ tín đồ đứng đầu, cai trị xứ Đàng Trong, tức dải đất từ Thuận Hóa (phía nam giới đèo Ngang hiện tại nay) trở vào miền nam của Việt Nam, đối lập với xứ Đàng Ngoài của những chúa Trịnh trong thời kỳ Trịnh-Nguyễn phân tranh của lịch sử Việt Nam. Các chúa Nguyễn bắt đầu từ đầu quy trình Lê Trung hưng ở trong phòng Hậu Lê, hay vào giữa thế kỷ XVI, cho tới khi bị đơn vị Tây Sơn tiêu diệt năm 1777. Tuy nhiên tàn dư của chúa Nguyễn vẫn tồn tại ngơi nghỉ Nam bộ đến năm 1802 thì hủy diệt Tây Sơn cùng lập ra triều đại mới. Các chúa Nguyễn đó là tổ tiên của những vua đơn vị Nguyễn (1802-1945).

Bạn đang xem: Vị chúa nguyễn nào khởi đầu xây dựng chế độ phong kiến nam triều


*

Chúa Nguyễn

Tên bạn dạng ngữ

阮主1558–1802

Ấn khắc chữ "Đại Việt quốcNguyễn chúa vĩnh trấn bỏ ra bảo"


*

Thế cục Đại Việt thời Trịnh-Nguyễn phân tranh năm 1650

TổngquanVịthếCông quốcThủđôÁi Tử-Trà bát (1558-1626)Phước Yên-Bác Vọng (1626-1636, 1712-1738)Kim Long-Phú Xuân (1636-1712, 1738-1774)Gia Định (1780-1802)NgônngữthôngdụngTiếng ViệtTiếng HánTôngiáochính

Tam giáoKi-tô giáoChínhtrịChínhphủQuân chủ siêng chếLịchsửThờikỳNhà Lê Trung hưngChiến tranh Tây Sơn-Chúa Nguyễn

•Thành lập

1558

•Nguyễn Hoàng vào trấn thủ vùng Thuận Hóa

1558

•Nguyễn Phúc Khoát bằng lòng xưng vương vãi

1744

•Khởi nghĩa Tây Sơn bùng phát

1771

•Nguyễn Phúc Dương bị quân Tây Sơn giết thịt

1777

•Giảithể

1802

chi phí thân
Kế tục

Nhà Lê trung hưngNhà Tây Sơn


Nhà Nguyễn

Hiện ni là 1 phần của
Việt Nam
Campuchia

Năm 1527, Mạc Đăng Dung soán khu nhà ở Lê và lập ra công ty Mạc. Nguyễn Kim (1468–1545), vốn là một trong những tướng giỏi của nhà Hậu Lê, nhờ gồm công giúp vua Lê hạn chế lại nhà Mạc phải được phong chức Thái sư Hưng Quốc công (sau này khi bên Nguyễn thành lập đã truy tìm tôn ông là Triệu tổ Tĩnh hoàng đế). Nguyễn Kim có bố người con. Con gái đầu tên Ngọc Bảo, lấy Trịnh Kiểm, người sau đây trở thành người khởi đầu cho sự nghiệp của những chúa Trịnh ngơi nghỉ Đàng Ngoài; hai người con trai kế của Nguyễn Kim cũng là tướng tốt và được phong chức Quận công. Sau thời điểm người nam nhi lớn là Nguyễn Uông bị anh rể là Trịnh Kiểm giết, người đàn ông còn lại là Nguyễn Hoàng vẫn xin vua Lê đến vào kẻ thống trị vùng đất Thuận Hóa để rời xa sự điều hành và kiểm soát của anh rể mà nhằm mưu đồ tạo dựng 1 cơ nghiệp riêng rẽ cho mẫu họ Nguyễn, ví dụ từ năm 1600. Năm 1744, chúa Nguyễn Phúc Khoát tự xưng tước vị "vương" để chứng minh quyền lực ngang hàng với chúa Trịnh còn chỉ đứng dưới hoàng đế Đại Việt (tức vua công ty Lê Trung hưng).

Các chúa Nguyễn về danh tức thị quan lại của phòng Lê Trung hưng. Chúng ta vẫn nhận sắc phong và dùng niên hiệu của vua Lê, vẫn tuyên bố mình là bề tôi trung thành của nhà Lê, có trọng trách giúp vua Lê thống trị vùng cương vực phía nam giới của nước Đại Việt, cho dù trên thực tiễn họ ách thống trị lãnh thổ Đàng vào một cách tương đối độc lập, ít khi nhận mệnh lệnh từ vua Lê. Tổng số có 9 chúa Nguyễn làm chủ xứ Đàng vào trong hơn 2 rứa kỷ cho tới khi bị lật đổ vào năm 1777. Tình trạng phân chia cắt việt nam thành Đàng trong (của chúa Nguyễn) cùng với Đàng ko kể (của những chúa Trịnh) kéo dãn dài suốt khoảng thời hạn đó. Đến khoảng vào cuối thế kỷ XVIII, chúa Nguyễn Phúc Khoát quăng quật bê bao gồm sự, triều thiết yếu rối ren khiến lòng dân chán ghét, việc này đã tạo nên điều kiện đến nhà Tây tô nổi dậy, tiến công đổ cả hai tập đoàn chúa Trịnh cùng chúa Nguyễn, chấm dứt tình trạng chia giảm của nước việt nam về danh nghĩa.

Nguyễn Kim, cha của chúa Nguyễn thứ nhất Nguyễn Hoàng, được một số sách chép là bé của Nguyễn Hoằng Dụ, với là cháu của Nguyễn Văn Lang. Mặc dù nhiên, theo nghiên cứu và phân tích của Đinh Công Vĩ thì cha của Nguyễn Kim là Nguyễn Văn Lưu, em họ của trường Lạc hoàng thái hậu Nguyễn Thị Hằng cùng là anh bọn họ của Nguyễn Văn Lang. Tức Nguyễn Kim là chỉ là cháu họ của Nguyễn Đức Trung và là anh chúng ta của Nguyễn Hoằng Dụ.

Theo tác giả Đinh Công Vĩ, khảo cứu vãn 7 nguồn gia phả họ Nguyễn khác nhau tại sách ‘‘Nhìn lại kế hoạch sử’’, các phả bọn họ Nguyễn nói chung có sự khác nhau về vấn đề khẳng định hoặc không khẳng định việc đưa phố nguyễn trãi vào, nhận định rằng ông là thân phụ của Nguyễn Công Duẩn; còn thông tin từ đời Nguyễn Đức Trung trở đi, những gia phả đều thống tốt nhất rằng: Nguyễn Hoằng Dụ chỉ cần em họ của Nguyễn Kim. Theo đó, Nguyễn Công Duẩn sinh bảy con trai, sau chia thành 7 chi. Chỉ xét 4 chi:

Chi đầu là Nguyễn Đức Trung, sau được phong cách úy Trình quốc công. Ông là tổ bọn họ Nguyễn Hữu, sinh được 14 con, trong đó đàn bà thứ 2 là Nguyễn Thị Hằng. Thái phó Tĩnh quốc công Nguyễn Hữu Dật là hậu duệ của ông.Chi 4 là Nguyễn Như Trác, sau được phong cách bảo Phó quốc công. Ông là tổ của chiếc hoàng tộc Nguyễn Phúc, sinh Nguyễn Văn Lưu. Văn Lưu có mặt Nguyễn Kim.Chi 5 là Nguyễn Văn Lỗ, sau được phong cách úy Sảng quốc công. Ông là tổ chúng ta Nguyễn Gia (Liễu Ngạn, Bắc Ninh), có mặt Nguyễn Văn Lang, Văn Lang sinh Nguyễn Hoằng Dụ. Ôn Như hầu Nguyễn Gia Thiều là hậu duệ của ông.Chi 7 là Nguyễn Bá Cao, sau được phong cách phó Phổ quốc công. Ông là tổ họ Nguyễn Cửu, sinh được 2 trai. Phó tướng tá Nguyễn Cửu Kiều là hậu duệ của ông.

Còn một vật chứng nữa mà tác giả Đinh Công Vĩ nêu ra: Ở Triệu miếu (Huế) cùng Nguyên miếu (Gia Miêu ngoại trang) chỉ cúng Nguyễn Văn giữ là cha đẻ thực của Nguyễn Kim mà không thờ Nguyễn Hoằng Dụ, phụ vương Nguyễn Kim như sử chép. Mặt khác, mộ phụ vương Hoằng Dụ là Nguyễn Văn Lang sống làng Tam Quy thôn Hà Tân, Hà Trung, Thanh Hoá chỉ do nhỏ cháu bỏ ra 5, nay đã đổi ra bọn họ Đỗ Nguyễn trông nom, chúng ta Nguyễn Phúc không tồn tại nhiệm vụ trông nom chiêu tập Nguyễn Văn Lang. Trong các nguồn gia phả, tất cả cuốn vì chưng Quỳnh sơn hầu Nguyễn Lữ là em ruột Nguyễn Văn Lang soạn năm 1515, lúc ấy những người đang được đề cập còn sống<1>.

Vào thời chúa Tiên Nguyễn Hoàng khi mà họ Nguyễn vẫn chưa ra mặt chống đối với họ Trịnh thì quan lại lại vẫn do tổ chức chính quyền Trung ương quanh đó Bắc ngã nhiệm. Tới đời chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên, với câu hỏi tuyển dụng nhiều tác dụng (đơn cử như Đào Duy Từ), hoàn thành việc nộp thuế đến nhà Lê-Trịnh cùng đem quân chống giữ họ Trịnh sinh sống Bắc bố Chính, những chúa Nguyễn vẫn thực sự bắt đầu xây dựng một tổ chức chính quyền riêng ngơi nghỉ Đàng Trong, việc bổ nhiệm quan lại từ này đều do các chúa trường đoản cú đặt.

Ở bao gồm dinh (Thủ tủ của chúa Nguyễn) đưa ra tam ty để giúp chúa âu yếm việc chính sự, tam ty kia là:

Xá ti: trông coi vấn đề từ tụng, văn án. Đứng đầu là quan liêu Đô tri và ký kết lục.Tướng thần lại ti: trông coi việc thu thuế, phân vạc lương thực cho quân đội. Đứng đầu là quan tiền Cai bạ.Lệnh sứ ti: trông coi bài toán tế tự, lễ Tết cùng phát lương đến quân lính ở thiết yếu dinh, đứng đầu là quan liêu Nha úy.

Dưới từng ty lại sở hữu quan Cai hợp, Thủ đúng theo và các Lại ty giúp quản lý và điều hành mọi việc.

Ngoài bao gồm dinh thì tùy thuộc vào tầm đặc trưng của các dinh mà phân chia số lượng quan lại viên, ví dụ bao gồm dinh chỉ để một ty là Lệnh sứ ti tuy nhiên trông coi quá trình của cả nhì ty còn lại.

Các cấp hành thiết yếu ở bên dưới dinh gồm những: phủ, huyện được trông coi bởi Tri phủ, Tri thị trấn và các quan bên dưới quyền như Đề lại, Thông lại, Huấn đạo, Lễ sinh...

Xem thêm: Hướng Dẫn Chuyển Gói Cước Mobi, Hướng Dẫn Chuyển Đổi Gói Cước Mobifone Trả Trước

Đến thời hoàng thượng Nguyễn Phúc Lan đặt thêm các chức Nội tả, ngoại tả, Nội hữu, nước ngoài hữu, gọi là tứ trụ triều đình để giúp chúa trông coi việc nước.

Tổ chức quân đội

Võ sĩ Đàng Trong vắt kỷ 17 vào tranh cuộn Trà ốc tân lục Giao Chỉ độ hàng đồ gia dụng quyển 朱印船交趾渡航図巻

Do yêu cầu sống còn về việc phải kháng trả những cuộc tấn công từ Đàng kế bên của chúa Trịnh với lực lượng đông đảo hơn, chúa Nguyễn quan tâm xây dựng quân đội bạo gan ngay từ thời hạn đầu mèo cứ tại đây.

Việc nghĩa vụ quân sự được chia làm hai loại: số đông trai tráng khỏe mạnh được sung thẳng vào quân ngũ, số còn lại là quân trừ bị được gọi từ từ tùy nhịp nhàng tuyển quân. Quân lính được chia thành 5 cơ: Trung, Tả, Hữu, Hậu với Tiền. Quân số Đàng Trong vào thời gian độ 30.000 người, và theo sự khảo cứu của những sử gia Pháp thì quân số của những đơn vị trong quân đội Đàng Trong hay không ổn định, tăng giảm không tốt nhất quán, khi tất cả chiến trận thì tăng quân, khi chủ quyền thì lại sút bớt.

Quân đội chúa Nguyễn được chia làm ba loại: quân túc vệ ở kinh thành Phú Xuân, quân chính quy sở tại tại các dinh cùng thổ binh tại những địa phương.

Quân túc vệ giỏi thân quân gồm có 2 vệ: Tả tiệp cùng Hữu tiệp, mỗi vệ 50 người, bao gồm nhiệm vụ bảo đảm kinh thành cùng hộ vệ chúa Nguyễn. Năm 1744, Nguyễn Phúc Khoát xưng vương new đổi call là Vũ lâm quân. Thành phần quân túc vệ là những người thân cận, an toàn và tin cậy như bé cháu các võ quan, hoặc bạn cùng quê thị xã Tống sơn với chúa Nguyễn<2><3>.Quân thiết yếu quy đóng góp tại những dinh, được phiên chế theo trang bị tự: dinh, cơ, đội với thuyền. Đứng đầu dinh là Chưởng dinh, đứng đầu cơ là Chưởng cơ với Cai cơ; đứng đầu những đội gồm Cai đội với đội trưởng. Phần đông chức vụ quan trọng ở cấp cho dinh trở xuống được tuyển chọn từ tín đồ trong họ hàng có bản quán sống Thanh Hóa, người nơi khác không được làm. Mặc dù nhiên, biên chế quân Nguyễn không thống nhất. Bên dưới Dinh là Cơ, bên dưới Cơ có thể là những thuyền hoặc những đội và số lượng cũng không thống nhất. Số bộ đội ở mỗi cơ cũng không phần nhiều nhau, có thể là 260, 300, 500 thậm chí còn 2700 người<4>.Thổ binh, còn gọi là Tạm binh, là lực lượng quân team địa phương, con số rất lớn. Do chính binh phải đảm bảo an toàn Phú Xuân nhằm phòng quân Trịnh, thổ binh thường có trọng trách canh giữ các vùng đất new và trấn áp mọi sự phòng đối của Chiêm Thành cùng Chân Lạp. Lực lượng này sẽ không được trả lương như quân túc vệ hay thiết yếu binh mà chỉ được miễn sưu thuế vì vận động chủ yếu là tuần tra, canh gác, lao động…

Về binh chủng, quân Đàng Trong cũng rất giống cùng với Đàng Ngoài, gồm bao gồm bộ binh, thủy binh, pháo binh cùng thêm tượng binh. Thủy binh Đàng Trong hơi mạnh, mỗi thuyền có tầm khoảng 30 chèo, tất cả 3 khẩu đại chưng ở mũi cùng 2 khẩu sinh sống đuôi. Trong trận chiến với chúa Trịnh, chúa Nguyễn đã tranh thủ thiết lập vũ khí phương Tây cùng học phương pháp đóng tàu thuyền, đúc súng của họ. Tại Phú Xuân có xưởng đúc súng do bạn Bồ Đào Nha giúp, được mở năm 1631 và hiện thời vẫn còn di tích lịch sử ở Huế<5>.

Năm Tân mùi hương (1631), chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên cho mở trường bắn, trường tập voi, tập con ngữa và sở đúc súng đại chưng (một bạn Pháp lai người yêu Đào Nha tên là Jean de la Croix đã giúp chúa Sãi xây dựng các đại lý này, hotline là phường Đúc, ngơi nghỉ Thuận Hóa ngày nay).

Trong 200 năm, quân nhóm Đàng Trong đã lập được 2 các kết quả quan trọng:

Trong trận chiến với chúa Trịnh: Lực lượng này đang tiến chiếm phần giữ 7 thị trấn ở tỉnh nghệ an trong 5 năm (1655–1660) cùng đánh lui 6 đợt tấn công của quân Trịnh trong cuộc xung chợt 45 năm; dù lực lượng quân Trịnh thường xuyên ở thế đông hơn một trong những lần tham chiến.Cùng vào khoảng thời hạn chiến tranh với quân Trịnh, quân chúa Nguyễn vẫn những lần đánh bại lực lượng tàn tích của nước Chiêm Thành, không ngừng mở rộng vùng thống trị của chúa Nguyễn không chỉ có bó thanh mảnh ở Thuận Hóa – Quảng nam giới mà cho đến khi hết địa giới nam giới Trung Bộ. Đến năm 1697, chúa Nguyễn cơ bản sáp nhập đất Chiêm vào Đại Việt, Chiêm Thành không thể tồn tại với tư giải pháp 1 quốc gia như trước nhưng mà trở thành 1 phần lãnh thổ của tổ chức chính quyền Đàng Trong<6>. Đây là một trong những mốc quan trọng đặc biệt trong lịch sử dân tộc Việt Nam.

Tuy nhiên, đến cuối thời chúa Nguyễn Phúc Khoát, vì chưng chúa bỏ bễ công việc, chính sự rối ren khiến cho lòng dân chán nản. Quân đội của chúa Nguyễn cũng theo đó mà sút hèn theo, sau cùng bị nhà Tây Sơn tấn công bại.