Thế Chiến Quốc Thế Xuân Thu Gặp Thời Thế Thế Thời Phải Thế

Ngô Thì Nhậm có cách gọi khác là Ngô Thời Nhiệm (1746- 1803), là một trong những danh sỹ, đơn vị văn thời hậu Lê cùng Tây Sơn, người có công béo trong bài toán giúp Tây Sơn tấn công lui quân Thanh.
theo dõi và quan sát trên
*

Thân thế, sự nghiệp

Ngô Thì Nhậm xuất thân vào một gia đình danh gia vọng tộc sống Bắc Hà, là bé của Ngô Thì Sĩ, tín đồ làng Tả Thanh Oai, ngày này thuộc thị xã Thanh Trì, TP Hà Nội.

Bạn đang xem: Thế chiến quốc thế xuân thu gặp thời thế thế thời phải thế

Từ bé dại ông khét tiếng thông minh, học xuất sắc và sớm tất cả những công trình về kế hoạch sử. Năm 1768, ông đỗ giải nguyên, rồi tiến sỹ tam cạnh bên năm 1775. Sau thời điểm đỗ đạt, ông được té làm quan tiền ở bộ Hộ bên dưới triều Lê – Trịnh với được chúa Trịnh Sâm cực kỳ quý mến. Năm 1778, ông có tác dụng Đốc đồng ở khiếp Bắc cùng Thái Nguyên.

Năm 1788, lúc Nguyễn Huệ ra Bắc lần hai, ra chiếu "cầu hiền", Ngô Thì Nhậm đang đầu quân cho nhà Tây Sơn. Sử cũ viết khi được danh sỹ Bắc hà này, Nguyễn Huệ cực kỳ mừng cơ mà rằng: "Thật là trời để dành riêng ông mang đến ta vậy" cùng phong đến ông giữ chức Tả thị lang bộ Lại, tiếp đến thăng có tác dụng thượng thư bộ Lại.

Cuối năm Mậu Thân (1788), khi 29 vạn quân Thanh vào nước ta theo lời cầu cứu của Lê Chiêu Thống cùng với danh nghĩa "phù Lê khử Tây Sơn", Ngô Thì Nhậm sẽ hiến kế lui binh về duy trì phòng tuyến Tam Điệp- Biện đánh (Ninh Bình), góp thêm phần làm nên thành công của bên Tây Sơn.

Năm 1790, vua quang Trung giao mang đến Ngô Thì Nhậm duy trì chức Binh bộ Thượng thư. Tuy thao tác làm việc ở cỗ Binh nhưng Thì Nhậm chính là người nhà trì về các chế độ và giao dịch với Trung Hoa. Ông là bạn đứng đầu, giữa những sứ cỗ ngoại giao thanh lịch Trung Hoa.

Sau khi vua quang quẻ Trung mất, ông ko được tin dùng và cù về phân tích Phật học.

Năm 1803, Ngô Thì Nhậm và một trong những quan lại triều Tây tô bị đánh bằng roi ở quốc tử giám nhưng do có mâu thuẫn với Đặng nai lưng Thường nên người này đã tẩm thuốc độc vào roi. Sau trận đòn, về bên Ngô Thì Nhậm chết.

Vế đối để đời và chết choc tức tưởi

Tương truyền Ngô Thì Nhậm với Đặng Trần thông thường sẽ có quen biết cùng với nhau. Dịp Ngô Thì Nhậm được vua quang đãng Trung trọng dụng thì Đặng è Thường mang lại xin Nhậm tiến cử nhưng lại không được, cùng với những mâu thuẫn trước kia yêu cầu từ đó căm giận, một mực trả thù. Đặng nai lưng Thường vào nam theo chúa Nguyễn Ánh.

Sau khi nhà Tây sơn sụp đổ, những võ tướng và một số trong những quan văn bị giải về hà thành để bị xử phân phát đánh bằng roi nghỉ ngơi Văn Miếu, trong số đó gồm Phan Huy Ích cùng Ngô Thì Nhậm. Nhà trì cuộc phạt đánh đòn đó lại là Đặng è Thường.

Vốn gồm thù riêng, Đặng è Thường tự tôn ra vế câu đối đến Ngô Thì Nhậm:

"Ai công hầu, ai khanh tướng, vòng trằn ai, ai dễ dàng biết ai".

Xem thêm: Cổng Ttđt Bộ Lao Dong Thuong Binh Va Xa Hoi Tp Hcm, Cổng Ttđt Bộ Lao Động

(Vế đối hiểm hóc vì tất cả 5 chữ ai và bao gồm chữ trần là tên đệm của Đặng nai lưng Thường).

Ngô Thì Nhậm khẳng khái đáp:

"Thế Chiến Quốc, cố kỉnh Xuân Thu, gặp thời thế, gắng thời phải thế".

(Vế đối lại cũng có 5 chữ thế, thể hiện được hoàn cảnh và khí phách của bạn anh hùng. Cùng vế đối cũng có thể có chữ thời là tên đệm của Ngô Thời Nhậm).

Hai câu đối nhau chan chát, cực kì chỉnh ko sai biệt lập một ly. Trái là lời lẽ cùng từ ngữ của bậc quốc sĩ, hào khí bất tỉnh trời.

Bên cạnh đó, cũng đều có thuyết nói rằng, nguyên câu đối ngược lại của Ngô Thì Nhậm là:

"Thế Chiến Quốc, nắm Xuân Thu, mặc dù thời thế, thế nào thì cũng thế".

hoặc là:

"Thế Chiến Quốc, vắt Xuân Thu, chạm mặt thời thế, vắt nào vẫn thế".

Nhưng mặc dù cho là thuyết như thế nào thì cũng thể hiện được hào khí của Ngô Thì Nhậm. Ngược lại, nghe dứt câu đối, Đặng trằn Thường bắt ông cần sửa lại "thế đành theo thế" (hay nắm thời theo cố hoặc là ráng thì đề nghị thế) tuy thế Ngô Thì Nhậm lãnh đạm không nói lại. Thường khó tính sai người tiêu dùng roi tẩm thuốc độc đánh ông.

Sau trận đòn về nhà, Phan Huy Ích không trở nên đánh bởi thuốc độc buộc phải còn sống. Còn Ngô Thì Nhậm bị thuốc độc thâm nhập vào tạng phủ, biết mình không qua khỏi, trước khi qua đời ông có làm bài bác thơ gửi khuyến mãi ngay Đặng è Thường như sau:

"Ai tai Đặng è Thường

Chân như yến xử đường

Vị Ương cung gắng sự

Diệc nhĩ thị thu trường".

(Nghĩa là: Thương ráng Đặng trằn Thường, quyền cố lắm đấy tuy nhiên như chim yến làm cho tổ trong nhà sắp cháy rồi tai ương đang đến. Gi ống như Hàn Tín góp Hán Cao Tổ lưu lại Bang rồi bị Cao Tổ giết mổ ở Vị Ương. Kết cục của ngươi cũng thế).

Quả nhiên sau đây bài thơ ứng nghiệm, thường bị Gia Long xử tử. Xét đến cùng thì Nhậm cùng Thường những là số đông sỹ phu Bắc hà lỗi lạc thời bấy giờ, chỉ cần "vòng nai lưng ai, ai dễ dàng biết ai!".